گرافیک
آموزش مبانی هنرهای تجسمی و گرافیک 
قالب وبلاگ

فصل دوم – عناصر بصري ( نقطه، خط، سطح ، حجم و...)

 

نقطه :

در هنر تجسمي وقتي از نقطه نام برده مي شود، منظور چيزي است كه داراي تيرگي يا روشني، اندازه و گاهي جرم است و در عين حال ملموس و قابل ديدن است. از اين نظر در ظاهر تشابهي ميان اين مفهوم از نقطه با آن چه كه در رياضيات به نقطه گفته مي شود، وجود ندارد. در رياضيات موضوعي ذهني است كه در فضا يا بر صفحه تصور مي شود، بدون اينكه قابل ديدن و لمس شدن باشد. نقطه در زبان هنر تجسمي چيزي است كاملاً ملموس و بصري كه بخشي از اثر تجسمي را تشكيل مي دهد و داراي شكل و اندازه نسبي است. به عنوان مثال وقتي از فاصله ي دور به يك تك درخت در دشت نگاه مي كنيم. به صورت يك نقطه تجسمي ديده مي شود. اما وقتي به آن نزديك مي شويم يك حجم بزرگ مي بينيم كه از نقاط متعدد ( برگ ها) و خطوط ( شاخه ها) شكل گرفته است. بنابراين محدوده ي فضا يا سطح كه همان كادر است نقش تعيين كننده اي در تشخيص دادن نقطه ي تجسمي و معنا پيدا كردن آن دارد. در صورتي كه اندازه لكه يا عنصر بصري نسبت به كادر به قدري كوچك باشد كه به طور معمول نتوانيم جزئيات آن ها را به صورت سطح يا حجم تشخيص بدهيم، مي توانيم به آن نقطه تجسمي يا بصري بگوييم.



  موقعيت هاي مختلف نقطه

بسته به اين كه نقطه ي بصري در كجاي كادر قرار گرفته باشد، موقعيت هاي متفاوتي را به وجود مي آورد. يك نقطه روابط محدود ساده اي با اطراف خود دارد و به همان نسبت توجه مخاطب را به خود جلب مي كند. اما چنانچه نقاط بصري متعددي در يك كادر وجود داشته باشند، بر اساس روابطي كه از نظر شكل، اندازه ، تيرگي ، روشني ، رنگ ، بافت ، دوري و نزديكي با يكديگر دارند تأثيرات بصري متفاوتي به وجود خواهند آورد.
گاهي ممكن است نقطه به عنوان كوچك ترين بخش تصوير تلقي شود. در اين صورت در اثر تراكم نقطه هاي تيره تيرگي حاصل مي شود و در اثر پراكندگي آنها روشني ديده مي شود.

 

 

 

نقطه
اولین عنصر بصری نقطه است که مبدا پیدایش فرم می باشد

وجود نقطه مبین مکانی است در فضا.




نقطه ممکن است کوچک یا بزرگ باشد البته بستگی دارد که در چه فضایی قرار گرفته باشد.




شکل متداول ومعمول نقطه بصورت دایره مطرح می شود و به ندرت آنرا به شکلی دیگر از جمله چهارگوش و یا چند ظلعی می شناسند.




نقطه ساده ترین واحد تقلیل ناپذیر ارتباطات بصری است.

د تعریف ریاضی نقطه باید گفت: نقطع عبارت است از نمونه تصویری که فاقد طول , عرض , ارتفاع و عمق باشد. نقطه دارای انرژی است , انرژی آن متراکم و در درون آن نهفته است.




با تکرار نقطه در ترکیبهای متنوع می توان مفهوم ریتم را شناخت.




با تجمع و تفرق نقطه ها در یک ترکیب جدید مفهوم انبساط و انقباظ را می توان نمایش داد.








نقطه مدور نهانگاه انرژی تصویری متراکمی است که در درون آن زندانی است.همین نقطه به هیچ جهتی گرایش ندارد و حتی در فضای صفحه ثابت است.




بر عکس نقطه ای که به شکل مربع یا مثلث یا شکل های مشابه باشد بهلت خصوصیات تصویری همان شکل ها انرژی تصویری در جهت یا جهاتی که اضلاع مثلث یا مربع و غیره الغا می کند در فعالیت است
.

















دکتر محمد حسین حلیمی-اصول و مبانی هنر های تجسمی


نقطه:
 
01
 
نقطه تجسمی ممکن است بوسیله یک ابزار اثرگذار بوجود آید. مثل اثر مداد و قلم مو، نقطه ممکن است بوسیله جسمی که دارای حجم کوچکی است در فضا شکل گیرد. 
 
02
 
در اين شكل خورشيد به نسبت كادر ، به عنوان يك نقطه  ودر مقايسه با پرنده ها به عنوان دايره ديده مي شود. نقطه اندازه آن نسبی است وقتی از فاصله دور به یک درخت نگاه می کنیم به صورت نقطه تجسمی دیده می شود، اما وقتی که به آن نزدیک می شویم یک حجم بزرگ تر می شود. بعضی از هنرمندان با تراکم و تجمع نقطه ها ایجاد سایه روشن می کنند. 
 
03
 

 نمونه کار و طرح با نقطه:

موضوع خط و نقطه -تقارن پرسپکتیو و ریتم

 

ریتم ریزش سنگینی



 

موج ریتم هماهنگی

 

خط

در زندگي روزمره و در طبيعت، خط حضور چشمگيري دارد. در اين زمينه مي توان مثال هاي متفاوتي ذكر كرد. نقوش خطي روي لباس ها، رديف صندلي ها در سالن امتحانات، خطوط آجرهاي چيده شده، سيم ها و تيرهاي برق، تنه درختان در كنار خيابان ها ، شيارهاي شخم و ..
تنوع مثال ها و نمونه ها به خودي خود نشان مي دهد كه منظور از خط تجسمي معنايي نسبي از خط است و آن نشان دادن يك حركت ممتد و پيوسته بر سطح يا در فضاست. بنابراين خط مي تواند دو بعدي يا سه بعدي باشد.
 



  جهت خط

 

خطوط تجسمي بر اساس جهت حركت مداوم در يك مسير كلي به چهار دسته ي اصلي تقسيم مي شوند كه عبارتند از :

الف) خطوط عمودي كه در طبيعت به شكل تنه درختان، تيرهاي برق و ساختمان هاي مرتفع ديده مي شوند. مفهوم اين خطوط مي تواند ايستادگي ، مقاومت و استحكام باشد.

ب) خطوط افقي كه در طبيعت به صورت سطح زمين، خط افق، پهنه دريا يا يك انسان خوابيده ديده مي شود. مفهوم اين نوع خط مي تواند آرامش ، سكون يا اعتدال باشد.

ج) خطوط مايل كه در طبيعت به شكل كناره هاي كوه، خط رعد در آسمان و سراشيبي ديده مي شوند. و در يك اثر تجسمي براي نشان دادن تحرك ، پويايي ، خشونت و عدم سكون و ثبات به كار مي روند.

د) خطوط منحني كه معمولاً در طبيعت به شكل تپه ماهور، انتشار امواج، پست و بلندي زمين و حركت بعضي از جانوران ديده مي شوند و در يك اثر تجسمي ممكن است براي نمايش دحركت سيال و مداوم، ملايمت و ملاطفت به كار گرفته شود.
 

 

 

 



  حالت خط

خطوط مي توانند در مسير حركت خود داراي شرايط زير باشند :
1 - ضخيم يا نازك، قوي يا ضعيف ، تيره يا روشن شوند.
2 – به صورت خطوط باريك يا ضخيم يكنواخت باشند.
3 – مي توانند در جهت مسير اصلي خود به صورت بريده بريده و يا متعدد باشند.
4 – مي توانند در جهت مسير اصلي خود به شكل زيگزاگ، شكسته و يا موجي در مي آيند.
5 – مي توانند به صورت منظم و يا نامنظم در مسير اصلي حركت خود تغيير جهت دهند.
 



  كاربرد خط

خط عنصر اصلي طراحي است. ترسيم خطوط پيراموني يك شكل مي تواند تصوير اشيا را به نمايش بگذارد. تراكم و انبساط هاشورها حجم و سايه روشن را نشان مي دهد. با ضخيم و نازك كردن خط در طراحي، قسمت هاي سايه دار مشخص مي شوند و حالت خطوط جنسيت و بافت اشيا را از لحاظ نرمي، سختي و استحكام مشخص مي كند.
در آثار نقاشان طبيعت گرا كه شكل هاي اشيا به دقت ترسيم مي شوند، وجود خط به عنوان پايه ي اصلي طرح قابل مشاهده است در نقاشي ايراني خط همواره جايگاهي پراهميت دارد. خط همچنين در رشته هاي ديگر هنر تجسمي نقش متناسب خود را در شكل دهي به اثر بازي مي كند. در هنر گرافيك استفاده از خط كاربردهاي متنوعي را در طراحي نشانه، در طراحي و ساخت اعلان، تصويرسازي و صفحه آرايي دارد. همچنان كه در طراحي لباس، نقشه كشي، طراحي صنعتي، مجسمه سازي و عكاسي نيز خط همواره پايه اصلي اجرا و تركيب بصري اثر را به عهده دارد.

 

 
خط : در تعریف تجسمی خط عبارت است از حرکت یا شکل ممتد بصری، خواه بدون ضخامت و به صورت دوبعدی و خواه با داشتن ضخامت و برجستگی یا فرورفتگی. 
 
 
04
 
خطوط تجسمی بر اساس جهت حرکت مداوم در یک مسیر کلی به چهار دسته تقسیم می شوند.
 
خطوط عمودی: در طبیعت به صورت تنه درخت که مظهر ایستادگی و مقاومت و استحکام است.
 
05
 
خطوط افقی: در طبیعت به صورت سطح زمین، خط افق، پهنه دریا، یا یک انسان خوابیده، که نشان دهنده آرامش، سکون و اعتدال است.
 
06
 
07
 
خطوط مایل: شکل کناره کوه، خط رعد در آسمان و سراشیبی دیده می شود، که نشان دهنده پویایی، تحرک، خشونت و عدم سکون و ثبات اختیار است.
 
 
08
 
09
 
خطوط منحنی: در طبیعت به شکل تپه ماهور، انتشار امواج، پستی و بلندی زمین و حرکت جانوران.
 
1- خطوط می توانند نازک و قوی، ضعیف، تیره یا روشن باشند. 
 
11
 
2- باریک یا ضخیم و یکنواخت باشند. 
 
12
 
3- می توانند در مسیر خود بریده بریده و یا ممتد باشند. 
 
13
 
4-می توانند به شکل زیگزاگ و شکسته یا موجی باشند.
 
 5- می توانند منظم و یا نا منظم در مسیر اصلی حرکت خود تغییر کنند. 
 
14 

عمق و پراکندگی منظم با خط

 سطح

شكلي كه داراي دو بعد (طول و عرض) باشد سطح ناميده مي شود. در طبيعت و در پيرامون ما سطوح به اشكال متنوع وجود دارند. سطح چيزها در طبيعت گاه به صورت هموار و گاه ناهموار و داراي بافت ها نقش هاي مختلف است.
در هنر تجسمي سطح را به انحاي مختلف مي توان تجسم بخشيد و به وجود آورد، مانند شكل زير :
 

 

سطح ممكن است مستوي باشد مانند يدوار يا كف اتاق، سطح زمين فوتبال يا سطح روي يك كتاب
همچنين سطح ممكن است منحني باشد مانند سطح يك سقف گنبدي.
همه ي سطح ها از سه شكل هندسي دايره، مربع، مثلث يا تركيبي از آن ها به وجود مي آيند. اين شكل ها هر يك خصوصيات قابل مطالعه اي دارند.

دايره : دايره شكل كاملي است كه حركت جاودانه و مداومي را نشان مي دهد. همچنين دايره نماد نرمي، لطافت، سياليت، تكرار، درون گرايي، آرامش روحاني و آسماني، پاكي و صميميت به شمار مي آيد.

مربع : مربع بر خلاف دايره نماد صلابت، استحكام و سكون است. اين شكل مظهر قدرت زمين و مادي و در عين حال از زيباترين اشكال هندسي است.

مثلث : مثلث به واسطه زواياي تندي كه دارد سطحي مهاجم و شكلي ستيزنده به نظر مي رسد كه همواره در حال تحول و پويايي است. بر اساس تركيب هايي از مثلث مي توان تركيب هاي ساختاري بسياري به وجود آورد. استفاده از مثلث و شبكه هاي مثلثي يك اصل ساختاري در طبيعت و در معماري به شمار مي رود.
 

http://www2.irib.ir/amouzesh/d/page_sh.asp?key=2&ov=479
[ سه شنبه بیست و نهم مرداد 1387 ] [ 13:55 ] [ محسن نظری ] [ ]
.: Weblog Themes By SibTheme :.

درباره وبلاگ

«هو الله الخالق الباری‏ء المصور»
امکانات وب